Maatschappelijke weerbaarheid

“We bereiden ons voor op een hybride oorlog, maar eigenlijk zitten we er al in”, zegt Jon Eikelenstam. Jon is programmadirecteur Maatschappelijke Weerbaarheid tegen Militaire en Hybride dreigingen (MWMD) bij IenW. 
Hij legt uit dat het bij maatschappelijke weerbaarheid om twee dingen gaat: “Ten eerste de civiele kant: hoe zorgen we ervoor dat de samenleving kan blijven functioneren als er sabotageacties op infrastructuur, water- of stroomvoorziening of informatienetwerken worden gepleegd? Ten tweede de militaire weerbaarheid: als artikel 5 van het NAVO-verdrag wordt uitgeroepen, en Nederland formeel in NAVO-verband bij een oorlog betrokken is, kunnen we dan de militaire bijdrage leveren die nodig is? Kan materieel dan via onze zeehavens over sporen en wegen of door de lucht worden verplaatst?”

Wakker

De urgentie is fors gestegen volgens Jon. “Iedereen is wakker nu. We worden vaak door sectorpartijen benaderd met vragen over weerbaarheid en wat zij kunnen doen.”

De sector-partijen van IenW spelen een wezenlijke rol bij het versterken van de Nederlandse weerbaarheid. Denk aan het ondersteunen van militaire transporten en zorgen voor voldoende drinkwater. Maar ook aan het bewaken van de vlucht– en vliegtuigafhandeling en de plaats- en tijdbepaling met behulp van satellieten, belangrijk voor navigatie en banktransacties. In totaal gaat het om twaalf vitale sectoren.

Oorlogsministerie

Sectoren zijn aan de slag om de eigen weerbaarheid te verhogen. Alle opgaven hebben uiteraard invloed op de organisatie en bedrijfsvoering van deze partijen. Daarom sprak de top van IenW (minister, staatssecretaris, secretaris-generaal en alle directeuren-generaal en de commandant der Strijdkrachten) op 11 september met een groot aantal CEO's van de vitale sectoren.

Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim vertelde over mogelijke militaire dreigingen. De AIVD legde de nadruk op de andere dreiging voor de vitale infrastructuur zoals fysieke en digitale sabotage, risicovolle inkoop en aanbesteding.

Minister Robert Tieman vroeg de aanwezigen om hun sector voor te bereiden en te zorgen voor beveiliging en continuïteit. “Jullie werk is wezenlijk voor het doordraaien van onze samenleving; verstoringen op één van onze sectoren zijn meteen ontwrichtend. Zoals ik Defensie zelf wel eens heb horen zeggen: IenW is ook een oorlogsministerie. Als het daar vastloopt, kunnen wij ook niets.”

Staatssecretaris Thierry Aartsen legde de nadruk op het spoor. “Als ik kijk naar het belang van het spoor in Oekraïne voor militair transport, dan is dat enorm. Ze noemen het spoor daar ‘het derde leger’. Daarom werken we met ProRail om ervoor te zorgen dat het vervoer van militair materieel mogelijk is en blijft. Ook maken we afspraken met onze buurlanden zodat onze treinen elkaar niet in de weg rijden.”

Oefenen

Tijdens het gesprek kwam naar voren dat er meer nodig is dan alleen budget en regels. Weerbaarheid wordt alleen bereikt door voldoende bewustzijn in de hele organisatie.

Secretaris-generaal Jan Hendrik Dronkers riep de CEO's op weerbaarheid wekelijks op de agenda te zetten. “Dat doe ik ook!” Daarnaast benadrukte hij het belang van oefenen. Bijvoorbeeld wat doe je bij uitval van de energievoorziening of een cyberaanval. “Crisisplannen zijn belangrijk, maar het gaat om de praktijk. We moeten allemaal aan de slag.”

“Denk bijvoorbeeld na wat je wel en niet kunt laten zien als je een delegatie ontvangt voor een werkbezoek”, aldus directeur-generaal Rijkswaterstaat Martin Wijnen. Daarnaast ben je vaak van andere spelers afhankelijk om je crisisplannen voor een grote ontwrichting vorm te geven. IenW kan helpen om dit gezamenlijk vorm te geven.