Een man in oranje overal zaagt met een slijptol een balk weg die de oude overkapping van het perron ondersteunt.

Huzarenstuk: verbouwing Station Amsterdam Zuid

Het snelst groeiende station van Amsterdam barst uit zijn voegen. Om de toename van het aantal reizigers op te vangen (tot zo’n 250.000 per jaar), wordt station Amsterdam Zuid fors uitgebreid. De klus wordt uitgevoerd door Zuidasdok, een samenwerkingsverband van ProRail, Rijkswaterstaat en de gemeente Amsterdam. Tijdens de jarenlange verbouwing blijft het station open, terwijl het aantal passagiers toeneemt.

Tekst: Reitze de Graaf
Foto's: Zuidasdok, ProRail en Marcel Steinbach

Een plank in een weiland

Station Zuid kort voor de opening in de jaren '70 van de vorige eeuw is niet meer dan een houten perron tussen twee sporen — Beeld: © ProRail
Station Zuid kort voor oplevering in 1978. De eerste plannen voor het station werden al gemaakt door architect Berlage. In zijn ontwerp voor de stadsuitbreiding uit 1914 is er al ruimte gereserveerd voor wat hij noemt het Zuiderstation. Toch duurde het tot 1978 voor er ook echt een station lag: één perron langs het spoor van Schiphol naar station Amsterdam Amstel. Midden in een groene corridor waar later de ringweg A10 Zuid zou komen. “Een plank in een weiland”, zo omschrijft omgevingsmanager Paul Kamermans van Zuidasdok dit stationnetje.

Mensen lopen door de stationshal tussen de perrons naar de metro, met op de achtergrond de doorloop naar de treinperrons. — Beeld: © ProRail
Na de bouw van het station in 1978 heeft het gebied een flinke ontwikkeling doorgemaakt, met bijbehorende stijging van het aantal reizigers. Met de ontwikkeling van de Zuidas en met de aansluiting van het spoor naar Utrecht werd station Zuid belangrijker. Er kwam een tweede perron, er liggen nu vier sporen. Ook stoppen er inmiddels metro’s en trams. Was het vroeger voor treinreizigers van buiten de stad vanzelfsprekend om naar Amsterdam Centraal te reizen, tegenwoordig is steeds vaker Amsterdam Zuid de bestemming.

Minervapassage

De Minervapassage gezien vanaf het Mahlerplein rond het jaar 2010. — Beeld: © ProRail
De ingang van het station aan de zuidkant bij het Mahlerplein, rond het jaar 2010. Deze kleine donkere gang ligt in het verlengde van de Minervalaan. Ze heet daarom Minervapassage, maar doet die fraaie naam nu geen eer aan. Door de toenemende drukte is de huidige onderdoorgang in de spits al jaren één krioelende mensenmassa. Het werd er zó druk dat ProRail zelfs de roltrappen verving door gewone trappen, want die roltrappen belemmerden de doorstroom.

Verbeelding van de minervapassage zoals die eruit komt te zien na de verbouwing, met veel meer ruimte en daglicht. — Beeld: © Zuidasdok
De ingang van het station aan de zuidkant bij het Mahlerplein als straks de verbouwing klaar is. Licht en ruimte: zo komt de Minervapassage eruit te zien. De passage wordt fors verbreed, van 12 naar 40 meter om de groei op te vangen. Met trappen, roltrappen en liften. Er komen winkels. En een grote fietsenstalling van twee verdiepingen, met plek voor 1600 fietsen. Daglicht komt er binnen door zowel de glazen kap boven de perrons als de vloeren bij de perrons.

Volgens bijschrift — Beeld: © Zuidasdok
De Minervapassage is straks niet alleen een toegang naar de perrons, maar ook een belangrijke verbindende schakel tussen de wijken Amsterdam Zuid en Buitenveldert. Een veilige doorgang onder de snelweg en het spoor voor veel fietsers en voetgangers. Die hoeven dus ook niet eerst in te checken. De toegangspoortjes komen straks bij de opgangen naar de perrons.

Brittenpassage

Mannen in oranje pakken werken aan de stationsgal van de Brittenpassage bij de nieuwe opgang naar de metro — Beeld: © Marcel Steinbach
Aan de westkant van het huidige station Amsterdam Zuid wordt met man en macht gewerkt aan een tweede doorgang onder de A10 Zuid en de sporen: de Brittenpassage. Deze passage wordt uiterlijk in 2027 opgeleverd en wordt dan een paar jaar de hoofdingang van het station. De Minervapassage kan dan dicht, om te worden verhoogd en verbreed. Ook de Brittenpassage krijgt veel daglicht. Er komen winkels en twee ondergrondse fietsenstallingen met samen 5.000 plekken. Ook hier krijgen alle opgangen naar de perrons roltrappen en een lift naast de gewone trappen.

Met een grote hijskraan worden de liggers voor het dak van de Brittenpassage op hun plek gehesen. — Beeld: © ProRail/Marcel Steinbach
De Brittenpassage komt op de plek waar vroeger een parkeergarage zat. Maar de aanleg is meer dan een verbouwing. Zo moest er een dak gebouwd worden dat uit zeven gigantische betonnen delen bestaat. De dakdelen zijn op de bouwlocatie naast de snelweg gebouwd. Daarna zijn ze door de snelweg en onder de metro- en de treinsporen geschoven. Op de foto wordt de laatste ligger op z'n plaats gehesen. Een ingrijpende precisieklus.

Perrons

Een groot aantal passagiers staat op een verweerd perron van Station Amsterdam Zuid te wachten op de trein — Beeld: © ProRail, Marcel Steinbach
Reizigers op een overvol perron onder een verweerde overkapping. Bij een grotere reizigersstroom horen ook nieuwe perrons. De perrons worden verbreed en krijgen nieuwe overkappingen. Ze zijn al een stuk verlengd in westelijke richting, zodat treinen en metro’s een stuk verderop stoppen. Daardoor komt het deel aan de oostkant vrij voor de verbouwing van de Minervapassage.

Een man in oranje overal zaagt met een slijptol een balk weg die de oude overkapping van het perron ondersteunt. — Beeld: © Marcel Steinbach
In het weekeind van 11 april werden hier de oude perronkappen weggehaald. Jeroen Monnik, bouwmanager bij Zuidasdok: “Het zijn joekels. 28 stuks van 10 bij 15 meter. Om die te verplaatsen, zetten we maar liefst drie kranen op de A10 Zuid, die dat weekend in beide richtingen was afgesloten. De kappen worden nu op ons bouwterrein gesloopt, omdat ze te groot zijn om in hun geheel over de weg te vervoeren.”

Poort naar Europa

Beeld: © Zuidasdok
Internationaal treinverkeer moet een schoon alternatief bieden voor vliegverkeer binnen Europa. De internationale hogesnelheidstreinen van en naar Amsterdam stoppen nu op station Amsterdam Centraal. Maar ook op dat station neemt het aantal reizigers snel toe, terwijl daar nauwelijks ruimte is voor uitbreiding. De oplossing is om de internationale HSL-treinen via Amsterdam Zuid te laten rijden.

Schetsmatige tekening van het toekomstige station met drie perrons en zes sporen, met de snelweg A10 Zuid in tunnels onder het station door. — Beeld: © Zuidasdok
Op Amsterdam Zuid is daarom ruimte gereserveerd voor een nieuw derde treinperron met nieuwe sporen, speciaal voor internationale treinen. Ook de speciale afgesloten reizigersterminal met douane, die nodig is voor de Eurostar naar Londen, kan hier geplaatst worden. De bouw van dit internationale treinperron kan pas beginnen wanneer alle overige projecten van Zuidasdok gereed zijn. Zoals het in een tunnel leggen van een deel van de snelweg A10. Dat kan nog wel 10 jaar duren.

Meer informatie

Kijk mee met de verbouwing via de livestreams van Zuidasdok.
Zuidasdok: Station Amsterdam Zuid
ProRail: Verbouwing station Amsterdam Zuid